Wojska niemieckie wkroczyły do Krakowa 6 września 1439 r. i ustanowiły go siedzibą Generalnego Gubernatorstwa, którego gubernatorem został Hans Frank urzędujący na Wawelu. Miasto zostało ogłoszone praniemieckie, na dowód czego zaczęto nadawać niemiecki charakter np. zmieniając nazwy ulic, placów (Rynek Główny – Adolf Hitler Platz. Ograniczono prawa Żydów, pozbawiono materialnych podstaw egzystencji, grabież majątku, izolację od nieżydowskiego społeczeństwa w gettach, wyniszczenie biologiczne na skutek niewolniczej pracy przymusowej, wysiedlenia do obozów pracy i koncentracyjnych, a w końcu do obozów zagłady i komór gazowych.

W dniu wybuchu wojny w Polsce było 3,5 miliona Żydów (10 % populacji Polski). W Krakowie żyło 68 tyś. Żydów (25% społeczeństwa).

Flaga faszystowska na Wawelu8 wrzeÅ›nia 1939 r. wydano rozporzÄ…dzenie by wszystkie sklepy,  kawiarnie,  restauracje i przedsiÄ™biorstwa żydowskie oznaczyć gwiazdÄ…  Dawida, umieszczonÄ… w widocznym miejscu, co uÅ‚atwiaÅ‚o Niemcom rabunki. 20 listopada zablokowano konta bankowe, przeprowadzono konfiskaty przedsiÄ™biorstw i warsztatów żydowskich. 23 listopada wydano nakaz noszenia na ramieniu gwiazdy Dawida (szer. 10 cm, Å›rednica gwiazdy 8 cm) pod groźbÄ…  kary Å›mierci.  Wprowadzono nakaz przymusowej pracy w soboty i Å›wiÄ™ta żydowskie,  zakaz  uboju rytualnego, zamkniÄ™to wszystkie synagogi i domy modlitwy, szkoÅ‚y, instytucje żydowskie.  Nakazano oddać wszystkie samochody, motocykle, a także zakaz  używania kolei  bez zezwolenia, zgÅ‚osić  posiadany majÄ…tek, oddać  futra, ograniczono korzystanie z tramwajów, osobne przedziaÅ‚y dla Å»ydów, ograniczono poruszanie siÄ™  po Plantach, zakaz uczÄ™szczania do kin, teatrów, kawiarÅ„, restauracji nieżydowskich.

PowoÅ‚ano RadÄ™ GminÄ™ Å»ydowskiej (Judenrat) zÅ‚ożonÄ… z 23 czÅ‚onków, z tragicznym zadaniem reprezentowania Å»ydów przed okupantem, jak też administrowania rozporzÄ…dzeÅ„ wÅ‚adz niemieckich. Zdarzali siÄ™ ludzie wysoce etyczni jak prof. Marek Biberstein, Artur Rosenzweig, inni byli na usÅ‚ugach okupanta, wykonujÄ…c pedantycznie zarzÄ…dzenia. Å»ydowska SÅ‚użba PorzÄ…dkowa miaÅ‚a  pomagać w zaprowadzaniu reżimu w getcie, w aresztowaniach, deportacjach, wykrywaniu konspiratorów i Å»ydów ukrywajÄ…cych siÄ™  po aryjskiej stronie w nadziei na ocalenie życia. Niestety wiÄ™kszość tzw. odemanów zostaÅ‚a rozstrzelana.

18 maja 1940 r. wydano nakaz wysiedlenia Żydów z Krakowa z max. 25 kg bagażem. W Krakowie mogło pozostać 15 tyś. Żydów. Kraków opuściło około 40 tyś. Żydów.

Tadeusz PankiewiczSzacuje się, że wojnę przeżyło ok. 3000-5000 krakowskich Żydów, w tym ok. 1000 Żydów ocalonych przez Schindlera. Jedno z największych skupisk życia żydowskiego na świecie przestało istnieć. W czasie wojny zginęło 6 mln Żydów. Do 2003 r. nadano 20 000 wyróżnień Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, w tym 6000 Polakom.

Po wyzwoleniu Krakowa 18 stycznia 1945 r. Kazimierz zmieniÅ‚ siÄ™. ZamieszkiwaÅ‚a  go ludność chrzeÅ›cijaÅ„ska, a budynki żydowskie (synagogi, domy modlitwy, szkoÅ‚y, urzÄ™dzy, zostaÅ‚y przejÄ™te przez miasto, a cmentarze zdewastowane. Dodatkowo w Polsce i w Krakowie doszÅ‚o do pogromów. WycieÅ„czeni Å»ydzi emigrowali do Palestyny i USA. Powstanie Izraela w 1948 r. przyspieszyÅ‚o wyjazdy. Kolejna fala emigracji nastÄ…piÅ‚a w 1968 r. po wybuchu izaelsko-arabskiej wojny 6 dniowej w 1967 r. i zerwaniu stosunków dyplomatycznych z Izraelem. Jednak bezpoÅ›redniÄ… przyczynÄ… byÅ‚y tzw. wydarzenia marcowe 1968 r. NarastaÅ‚ pod koniec lat 50 kryzys spoÅ‚eczno-ekonomiczny. Rozpoczęły siÄ™  strajki studentów brutalnie tÅ‚umione przez wÅ‚adze PRL. BezpoÅ›redniÄ… przyczynÄ… byÅ‚ sprzeciw wobec usuniÄ™cie z UW studentów m.in. Adama Michnika za protest przeciw usuniÄ™ciu Dziadów.  WystÄ…pienia studentów uznano za spisek syjonistyczny. Komunistyczne wÅ‚adze podsycaÅ‚y nienawiść prowokujÄ…c ludzi hasÅ‚ami: SyjoniÅ›ci do Syjonu, Å»ydzi do Izraela. W czasie wystÄ…pienia I sekretarz PZPR WÅ‚adysÅ‚aw GomuÅ‚ka  zarzuciÅ‚ polskim Å»ydom sympatie z Izraelem i nielojalność  wobec socjalistycznej Polski Ludowej. RozpÄ™taÅ‚a siÄ™ kampania przeciwko Å»ydom. Przeprowadzono tzw. czystki: usuwano z urzÄ™dów, szkół, instytucji i szeregów partii osoby pochodzenia żydowskiego zmuszajÄ…c ich do emigracji. Å»ydzi dostali bilety w jednÄ… stronÄ™. Przy wyjeździe odbierano i m paszporty polskie, pozbawiajÄ…c obywatelstwa i możliwoÅ›ci powrotu (30000). Ta zatoczona na ogromna skalÄ™ propaganda (współdziaÅ‚anie organów wojskowych i SÅ‚użb bezpieczeÅ„stwa) przyczyniÅ‚a siÄ™ upowszechnienia stereotypu Å»yda wroga Polski i polskich wartoÅ›ci.  Zniszczono życie żydowskie w Polsce.

Stara SynagogaW Krakowie pozostała garstka Żydów starych, chorych, samotnych rozproszonych po wszystkich dzielnicach. Znikły z Kazimierza żydowskie sklepiki, antykwariaty, warsztaty. Synagoga Poppera funkcjonowała jako Dom Kultury, Synagoga Wysoka jako Pracownia Konserwacji Zabytków, w Synagodze Starej od lat ’60 Muzeum Judaistyczne – oddział Muzeum Historycznego.

 

 

Zobacz trasy : Kazimierz dzielnica żydowska, Lista Schindler'a, TOP 10